İşçi Sağlığı ve Verimliliği İçin ‘’Yıllık Ücretli izin’’

Yıllık ücretli izin hakkı ile işçinin yılda belirli bir süre, ücret geliri kesilmeden dinlenebilmesi sağlanmıştır. Bu işçinin sağlığı ve verimliliği için gereklidir. Bu yüzden işçinin, izin süresi içinde ücret karşılığı herhangi bir işte çalışması yasaklanmıştır. Aksi halde, izin süresi için kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir(İK.58 Md.)

Yıllık ücretli izin hakkına ilişkin düzenlemelerin çoğu mutlak emredici bir karakter taşımaktadır. Mesela, bu haktan vazgeçmek mümkün değildir.(İK.53/II Md)

İşyerinin el değiştirmesi veya başkasına geçmesi bu işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin haklarının ortadan kalkmasına sebep olmaz.(İK 6/II Md.)

Yıllık ücretli izine hak kazanmak için belirli bir süre çalışmış olmak şartı arandığından, işçi her çalışma yılına ait iznini gelecek yıl içinde kullanır.(İK 54/IV Md)

Her yıl izne hak kazanmak için, son izne çıkış gününden değil, son izne hak kazandığı günden itibaren bir yılın dolması gerekir (İK 54/III Md.)

Yıllık ücretli izne hak kazanmak için doldurulması gereken çalışma süresinin, aynı işverene ait değişik yerlerinde sürekli veya aralıklı çalışmayla tamamlanması mümkündür.(İK 54/I Md.)

İş Kanunu 55.maddesi, yıllı ücretli izne hak kazanmak için gerekli bir yıllık çalışma süresinin hesabında, bazı süreleri çalışmış gibi sayılmaktadır.

Bu Hükme Göre;

• İşçinin kaza ve hastalık yüzünden işe gidemediği günler (25/I-b Md. Öngörülen süreden, yani fesih bildirim süresine eklenecek altı haftalık süreden fazlası sayılmaz)
• Kadın işçilerin 74.madde gereğince çalıştırılmadıkları doğum öncesi ve sonrası sekizer haftalık süreler;(bu sürelerin ardından alınacak 6 aya kadar ücretsiz izin süreleri çalışılmış gibi sayılmaz İK 74/V Md)
• Muvazzaf askerlik hizmeti dışında manevra veya kanuni yükümlülük sebebiyle işe gidemediği sürenin 90 günü,
• Zorlayıcı sebepler yüzünden işin aralıksız bir haftadan fazla tatil edilmesi durumunda, yeniden işe başlama şartıyla işçinin çalışmadığı sürenin on beş günü,
• İK 66 Md. gereğince çalışma süresinden sayılan haller,
• Hafta tatil, ulusal bayram ve genel tatil günleri,
• Röntgen işyerlerinde çalışanlara Pazar günü dışında verilmesi gereken yarım günlük izinler,
• Evlenmelerde üç güne kadar, ana, baba, eş, kardeş ve çocuk ölümlerinde üç güne kadar verilecek izin süreleri, işveren tarafından verilen diğer izinler ve 65. Maddedeki kısa çalışma süreleri,
• Yıllık ücretli izin hakkının uygulanması sonucu işçinin kullandığı yıllık izin süresi, çalışmış gibi değerlendirilir.

Buna Karşılık; 55. Madde sayılan haller dışındaki sebeplerle işçinin devamının kesilmesi halinde bu süreler (grevde geçen süreler, izinsiz ve mazeretsiz devamsızlık süreleri gibi),kadın işçinin 74.madde gereğince doğumdan sonraki sekiz haftadan sonra altı aya kadar alabileceği ücretsiz izin süreleri hesaba katılmaz ve yıllık izne hak kazanmak için gerekli bir yıllık süreye eklenir.

İş Kanunu’nun 49.maddesinde, asgari yıllık ücretli izin süreleri, hizmet süresi;

•  Bir yıldan beş yıla kadar olanlara(beş yıl dâhil) yılda 14 gün,
•  Beş yıldan fazla ve onbeş yıldan az olanlara yılda 20 gün,
• On beş yıl ve daha fazla olanlara yılda 26 gün olarak gösterilmiş, bu sürelerin toplu iş sözleşmeleri ve iş akitleri ile arttırabileceği ifade edilmiştir.18 ve daha küçük yaştaki işçilerle 50 ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık izin süresi 20 günden az olamaz.

İzne rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz (İK 56/IV Md.) Böylece 53.maddede ‘’gün’’ olarak ifade edilen izin sürelerinin aslında ‘’işgünü’’ olarak düzenlendiği ortaya çıkmaktadır. Bu arada belirtelim ki, çalışılmayan Cumartesi günleri de işgünüdür. Zira, bu güne ait çalışma, haftanın diğer günlerine bölünerek yapılmaktadır.

Her yıla ait yıllık ücretli izin süresi, kural olarak, bölünmeden bir defada kullanılır. Ancak 53.maddede öngörülen izin süreleri, tarafların anlaşmasıyla, bir bölümü 10 günden az olmamak üzere, en çok üçe bölünebilir.(İK 56/III Md.)

İşçi iznini, işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecekse, isteği ve bu durumu belgelemesi halinde 4 güne kadar’’ ücretsiz yol izni’’ verilecektir(İK 56/son Md.) Bu süre bir yıla ait tüm izin süresi içindir.

İşveren tarafından yıl içinde verilmiş bulunan diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilmez (İK 56/IV Md)

Uygulamada, işçilere yıllık izinlerin zamanında kullandırılmadığı, birkaç yılın izninin biriktirdiği görülmektedir. Bu durum kanuna ve yıllık izninin işçiyi dinlendirme amacına aykırıdır ve işverenlere idari para cezası verilmesi gerekecektir(İK 103 Md.)İşçinin kullanmadığı yıllık izinlerin parası, iş sözleşmesi fesih edildiğinde, o günkü ücret üzerinden topluca ödenmelidir.


(İK 59/I Md.) ödenecek miktar hesaplanırken izin süreleri iş günü değil, gün olarak alınacaktır. Çünkü, fiilen kullanılan izin söz konusu değildir.

Yıllık izin ücreti alacaklarında zamanaşımı süresi, diğer ücret alacaklarında olduğu gibi, 5 yıldır (İK 32/son)Bu sürenin başlangıcı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihtir.